Brief uit het atelier #56
Anatomie van een tekening.
Lieve lezer,
Het magazine Otheo vroeg me om een illustratie te maken rond een Bijbels fragment of thema. Dit is materie waarvoor ik me wat moest inlezen, maar na enkele omzwervingen belandde ik bij de Bijbelse gedachte: hoogmoed komt voor de val. Een gedachte die het vandaag zelfs tot spreekwoord heeft geschopt.
Je merkt waarschijnlijk dat ik dit vanuit de actualiteit benaderd heb, met Amerikaans president Donald Trump die de wereld als een boksring lijkt te beschouwen, waarin hij blind en stuurloos in het rond slaat om zichzelf vervolgens op de borst te kloppen.
De schade die Trump de wereld heeft toegebracht tijdens zijn tweede ambtstermijn is aanzienlijk. Zijn schijnbaar impulsieve beslissingen hebben het dagelijks leven van miljoenen mensen door elkaar geschud, de economie verstoord en heel wat mensenlevens gekost. Wanneer hij niet bezig is met de deconstructie van de rechtsstaat laat hij zichzelf met plezier afbeelden als Christusfiguur. Trump getuigt van een hoogmoedigheid die we in een recent tijdsbestek zelden of nooit zagen, maar hoogmoed komt voor de val …
Misschien staat Trump op dit moment wel buigend over de rand naar de afgrond te kijken. Misschien is dit het moment in de geschiedenis waarop hij voor zijn verwaandheid de rekening zal moeten betalen. Of misschien is dit alleen maar mijn wishful thinking. Hoe het ook zij, in deze Brief uit het atelier neem ik je graag mee in de anatomie van deze tekening.
De regel van derden
Om deze illustratie op te bouwen heb ik gewerkt met de regel van derden, een compositieregel die vooral in de fotografie gebruikt wordt. Hierbij verdeel je het tekengebied zowel horizontaal als verticaal in drie gelijke delen en gebruik je de snijpunten die ontstaan als sterke plaatsen, waar je bijvoorbeeld de elementen kan tekenen waarop je de aandacht wil vestigen, of waarlangs je de compositie laat glijden.
De regel van derden houdt echter geen rekening met paginering. Een illustratie over twee pagina’s (een spread) wordt visueel doormidden gesneden door de vouw in het magazine en ook dat vormt een raster, hoe rudimentair ook:
Om de regel van derden beter toe te kunnen passen op deze spread, heb ik zowel de linker als de rechter pagina in derden verdeeld:
Op de linkerpagina zie je dat de snijpunten (de sterke plaatsen) vooral gebruikt worden om de schaduw van Trump compositorisch vorm te geven. De twee onderste snijpunten rechts staan op de grens van de boksring en op Trump zelf.
Wie goed kijkt naar de snijlijnen ziet ook hoe bepaalde delen van de illustratie hiermee zijn uitgelijnd, zoals de bovenste hoekpaal en de rechter hoek van de boksring. Je ziet ook hoe er nooit helemaal exact op de lijnen en punten wordt getekend. Ik doe dit bewust, omdat het mij te klinisch aanvoelt om je als tekenaar te veel op een raster vast te pinnen.
Misschien vind je dit wel erg technisch, maar tekenaars, illustratoren, schilders, beeldhouwers, architecten werken al sinds mensenheugenis met compositieregels zoals de gulden snede, driehoekscompositie, symmetrie, asymmetrie … Het maakt een beeld leesbaar en op de een of andere manier aangenaam om naar te kijken.
In deze illustratie werkte ik met diagonalen die de blik richting Trump sturen. Het lijkt alsof er een pijl getekend werd die naar hem wijst. En in wezen is dat ook zo. Dit versterkt het dramatisch effect, net als de lege ruimte rondom hem dat doet. Bovendien geeft dit ingang aan het beeld: een plek waar je ogen op vallen en door de lijnen begeleid worden.
Hoe begin je hieraan?
Ik weet niet hoe anderen dit doen, maar ik begin in ieder geval niet te tekenen vanuit het raster. Meer zelfs, ik laat de illustratie het raster bepalen, anders zou dit te verlammend worden en leiden tot houterig tekenwerk.
Zoals je hierboven kon lezen was ‘hoogmoed komt voor de val’ mijn uitgangspunt voor deze illustratie. Oorspronkelijk wou ik echter vertrekken uit ‘wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’. Hier wou ik werken met een aantal Trumps die met een steen achter de rug dreigend rond de wereld staan. Ik maakte hiervoor deze ruwe schets:
Ik was echter ontevreden omwille van verschillende redenen. Het lukte me niet om (zonder te veel uit te zoomen) elke Trump een steen te geven, waardoor het beeld naar mijn gevoel wat moeilijker te lezen werd. Verder gebeurde er op het linker blad niet echt iets interessants en ben ik bovendien zelf geen voorstander van het afbeelden van de wereld, omdat dit al zo vaak gedaan wordt. Ik ging toen al schetsend op zoek naar een nieuw uitgangspunt.
Op gevoel selecteerde ik de basisschets voor de illustratie die nu in het magazine staat. Pas na het selecteren van die schets ging ik op onderzoek naar hoe ik hierop een raster kon toepassen om de compositie te versterken.
Onzichtbare lijnen
Mocht jij iemand zijn die tot nu toe nooit eerder over compositieregels of -systemen gehoord had, dan hoop ik dat je vanaf nu elke tekening, elke foto, elk gebouw of beeldhouwwerk een klein beetje anders zal bekijken, op zoek naar die onzichtbare lijnen die het geheel in balans brengen en samenhouden.
Het zijn schatten die klaar liggen om ontdekt te worden. Ze zijn, zoals de Engelsen zo mooi zeggen, hidden in plain sight.
Tot later 👋
Warme groet,
Kristof
PS Lees je graag Brief uit het atelier? Stuur deze brief dan door naar een vriend of vriendin die veel voor jou betekent. Of gewoon tekent. Je doet er mij een heel groot plezier mee.
Wat interessant! En mooi wat je maakt! Sowieso echt heel leuk om te lezen over jouw proces. Ik hoop daar nog veel over te lezen.
Volledig nieuw voor mij en mateloos boeiend... ik zal er meteen naar op zoek gaan.